Weer Bloedneus vir Mafube: Hooggeregshof Wys Munisipaliteit se Aansoek van die Hand

Die Bloemfonteinse Hooggeregshof het 'n belangrike uitspraak gelewer wat verreikende gevolge vir die Mafube Plaaslike Munisipaliteit (MPM) en sy inwoners inhou. Die Hof het die munisipaliteit se aansoek om sy 25-jaar-kontrak met Rural Free State (RFS) vir die bestuur van sy elektrisiteitsbesigheid tersyde te stel, van die hand gewys. Daarbenewens is 'n strafkostebevel teen die munisipaliteit toegestaan.

'n Kontrak wat eers ná 13 jaar betwis is

Die 25-jaar-kontrak tussen MPM en RFS is reeds sedert 2012 in werking. Tog het die munisipaliteit dit eers in 2024 probeer betwis – 13 jaar nadat die ooreenkoms gesluit is.

Hierdie regsaksie volg te midde van die Munisipale Finansiële Herstelplan (MFRP) wat deur die Nasionale Tesourie by MPM ingestel is, maar steeds nie gefinaliseer is nie.

Die Mafube Besigheidsforum (MBF) het reeds vroeër in skriftelike voorleggings aan die Nasionale Tesourie en die Parlementêre Komitee vir Plaaslike Regering die tekortkominge en onuitvoerbaarheid van die MFRP uitgewys.

"Geen verskoning vir vertraging nie"

Die Hof het ook die munisipaliteit se aansoek om kondonasie van die hand gewys.

Volgens die uitspraak:

"Die vertraging van dertien jaar, tesame met die afwesigheid van enige bevredigende verduideliking, kan dus nie verskoon word deur bloot die skuld toe te skryf aan 'n beweerde, maar ongegronde 'korrupte' voormalige munisipale bestuurder en 'n disfunksionele munisipaliteit nie."

Hiermee het die Hof duidelik gemaak dat die munisipaliteit se verduideliking vir die buitengewone vertraging onvoldoende was.

Belegging in infrastruktuur en finansiële bydraes

Die Hof het bevestig dat Rural Free State sedert die aanvang van die kontrak ongeveer R120 miljoen belê het in die verbetering van Mafube se elektrisiteitsinfrastruktuur.

Verder het die Hof daarop gewys dat die munisipaliteit:

"...wil bloot van sy verpligtinge wegstap terwyl die voordeel van Rural se kapitaalinspuiting behou word."

Vir meer as 'n dekade het die munisipaliteit geen besware teen die kontrak geopper nie en RFS se dienste en bydraes aanvaar.

Teen die begin van 2025 het RFS reeds byna R2 miljard aan inkomste vir Mafube gegenereer, waarvan R1,1 miljard aan Eskom betaal is. Gevolglik is Mafube een van die min munisipaliteite in Suid-Afrika sonder uitstaande Eskom-skuld.

Daarbenewens het RFS:

• Meer as R7 miljoen van Eskom verhaal vir oorfakturering.

• Onroerende eiendom ter waarde van R3,2 miljoen tot Mafube se bateregister bygedra.

• Byna R30 miljoen aan tantième aan Mafube betaal.

Dienslewering bly 'n kernoorweging

Die Hof het bevind dat die gemeenskap ernstig benadeel sou word indien die kontrak gekanselleer word.

Onder die bestuur van RFS het:

• Dienslewering verbeter.

• Elektrisiteitstariefverhogings onder die laagste in Suid-Afrika gebly.

• Voorafbetaalde elektrisiteitspunte van 4 na 20 toegeneem.

• Aanlyn verkoopsdienste vir elektrisiteit beskikbaar geword.

Die Hof het verder daarop gewys dat die munisipaliteit nie oor die nodige kapasiteit,

vaardighede of tegniese kundigheid beskik om die elektrisiteitsnetwerk onafhanklik te bestuur en in stand te hou nie, wat volgens die uitspraak rampspoedige gevolge vir elektrisiteitsvoorsiening aan die gemeenskap kan inhou.

Hof verwerp munisipaliteit se bewerings

Die uitspraak bevind dat dokumentasie wat deur RFS voorgelê is, die munisipaliteit se bewerings van "grootskaalse nie-nakoming" van verkrygingsvoorskrifte weerspreek.

Die Hof stem verder saam dat MPM se poging om toegang tot die elektrisiteitsinkomste te verkry, 'n misbruik van die regsproses was en dat dit die strafkostebevel teen die munisipaliteit regverdig.

Slot

Hierdie uitspraak bevestig nie net die geldigheid van die bestaande kontrak nie, maar beklemtoon ook die belangrikheid van regssekerheid, verantwoordbare bestuur en die beskerming van dienslewering aan die inwoners van Mafube.

Die Mafube Besigheidsforum sal voortgaan om sake wat die belange van inwoners, sakeondernemings en belastingbetalers raak, noukeurig te monitor en daaroor verslag te doen.